Opery Verdiego - pełna lista i najlepszy wybór na początek

Jedna aria potrafi sprawić, że ktoś zakocha się w operze na całe życie, ale repertuar Giuseppe Verdiego jest tak obszerny, że łatwo zacząć od przypadkowego tytułu. Porządkuję więc najważniejsze dzieła kompozytora, podaję pełną listę jego oper i wyjaśniam, od których utworów najlepiej rozpocząć słuchanie. Krótko pokazuję też, gdzie w tym świecie pojawiają się balet, musical oraz kolekcjonerskie pamiątki związane ze sceną.

Co naprawdę obejmuje repertuar Verdiego

Twórczość Verdiego obejmuje ponad pięć dekad pracy dla teatru. Kompozytor zaczynał od dzieł osadzonych w tradycji włoskiego melodramatu, lecz z czasem coraz mocniej podporządkowywał muzykę psychologii postaci i rytmowi sceny.

Najczęściej mówi się o 28 operach. Taka liczba wymaga jednak drobnego wyjaśnienia, ponieważ Verdi przerabiał wcześniejsze utwory, przygotowywał wersje francuskie i zmieniał niektóre dzieła na potrzeby innych teatrów. „Jerozolima” jest francuską adaptacją „Lombardczyków”, a „Aroldo” wyrósł z przeróbki „Stiffelio”.

W jego operach powracają tematy, które nadal działają na widownię. Są to konflikt uczuć i obowiązku, samotność, władza, zdrada, ojcostwo oraz wykluczenie. Właśnie dlatego dramaty Verdiego nie zestarzały się tak szybko jak wiele innych dzieł XIX wieku.

Pełna lista oper Giuseppe Verdiego

Poniższe zestawienie porządkuje dzieła według pierwszych premier. Przy tytułach, które mają istotną historię zmian, zaznaczam ją w ostatniej kolumnie. Tabela jest przydatna także wtedy, gdy chcemy sprawdzić, czy konkretny librett, afisz lub zapis nutowy odnosi się do oryginału, czy do późniejszej wersji.

Daty premier i informacje o kolejnych wersjach potwierdzają zestawienia repertuarowe publikowane przez OperaFolio oraz materiały Teatru Wielkiego Opery Narodowej. Dla słuchacza najważniejsze jest jednak nie samo odhaczanie tytułów, lecz zrozumienie, że Verdi rozwijał własny język przez całe życie.

Trilogia popularna to najlepszy punkt wejścia

Jeżeli ktoś zna tylko kilka fragmentów włoskiej opery, prawdopodobnie zetknął się właśnie z trzema dziełami z lat 1851-1853. „Rigoletto”, „Trubadur” i „Traviata” nie tworzą cyklu fabularnego, ale łączy je ogromna popularność, wyraziste melodie i wyjątkowo mocne konflikty między bohaterami.

Moim zdaniem „Traviata” najlepiej sprawdza się na pierwszy wieczór, bo jej konflikt jest czytelny nawet bez znajomości konwencji operowej. „Rigoletto” wybiorę dla kogoś, kto lubi mocny teatr i napięcie, a „Trubadura” dla słuchacza gotowego na bardziej brawurowy, niemal awanturniczy styl.

Balet, musical i granice gatunku

Verdi był przede wszystkim twórcą opery romantycznej. Musical jako odrębny gatunek ukształtował się później, dlatego nazywanie „Aidy” czy „La traviaty” musicalami jest po prostu nieprecyzyjne. Oba gatunki łączą śpiew, aktorstwo, scenografię i choreografię, lecz różnią się tradycją wokalną, rolą orkiestry oraz sposobem prowadzenia narracji.

Balet pojawia się u Verdiego głównie dlatego, że francuska opera monumentalna wymagała rozbudowanych scen tanecznych. Widać to szczególnie w „Don Carlosie” i „Nieszporach sycylijskich”, a elementy tańca i widowiska obecne są także w „Aidzie”. Nie są to jednak samodzielne balety, lecz fragmenty większej konstrukcji teatralnej.

Ta różnica ma praktyczne znaczenie przy wyborze nagrania lub przedstawienia. Wersja włoska i francuska tego samego dzieła może mieć inny język, długość, kolejność scen, a nawet obecność baletu. Początkujący widz często uznaje różnice między inscenizacjami za błąd, choć bywają one częścią historii danego utworu.

Opera Australia zalicza do podstawowego repertuaru między innymi „Rigoletto”, „Traviatę”, „Aidę”, „Otella” i „Falstaffa”. To rozsądny wybór, ale nie traktowałbym go jak zamkniętej listy. „Makbet” albo „Simon Boccanegra” potrafią mocniej zainteresować osoby, które szukają mroczniejszego dramatu.

Jak wybrać pierwszą operę Verdiego

Nie każdy powinien zaczynać od najdłuższego i najbardziej monumentalnego dzieła. Sam dobieram pierwszy tytuł do temperamentu słuchacza, bo opera działa najlepiej wtedy, gdy temat spotyka się z właściwą muzyką.

Przed spektaklem dobrze przeczytać krótkie streszczenie i sprawdzić, czy nagranie ma napisy po polsku. Nie trzeba znać terminów takich jak aria, recytatyw czy cabaletta. Recytatyw to fragment zbliżony do śpiewanej mowy, aria zatrzymuje akcję na rzecz emocjonalnej wypowiedzi, a cabaletta jest zwykle bardziej rytmicznym, efektownym zakończeniem numeru.

Najczęstszy błąd polega na ocenianiu opery wyłącznie po pojedynczej słynnej arii. „La donna è mobile” nie opowiada całego „Rigoletta”, podobnie jak „Va, pensiero” nie wyczerpuje znaczenia „Nabucca”. Najlepszy efekt daje obejrzenie całości, nawet w wersji skróconej, i dopiero potem powrót do ulubionych fragmentów.

Muzyka Verdiego dobrze żyje także poza sceną

Opera zostawiła po sobie nie tylko nagrania, lecz także afisze, libretta, programy teatralne, partytury i grafiki promocyjne. Dla kolekcjonera różnica między oryginalnym drukiem a późniejszą reprodukcją ma zasadnicze znaczenie, dlatego sprawdzam rok wydania, drukarnię, stan papieru, ślady składania oraz pochodzenie obiektu.

W przypadku pamiątek związanych z Verdim nie zawsze najcenniejszy jest przedmiot przedstawiający najbardziej znaną operę. Czasem ciekawszy okazuje się program z mniej popularnego wystawienia, dokumentujący lokalną historię teatru albo dawny sposób projektowania scenografii. Autentyczność, zachowanie i proweniencja zwykle mówią o wartości więcej niż sama sława tytułu.

Na pierwsze spotkanie z kompozytorem wybrałbym „Traviatę”, potem „Rigoletto” i „Aidę”, a dopiero później „Otella”, „Falstaffa” lub „Don Carlosa”. Taka kolejność prowadzi od melodii i jasnej fabuły do bardziej złożonego dramatu, pokazując, dlaczego opery Verdiego pozostają jednym z najważniejszych rozdziałów europejskiej kultury muzycznej.