Gdy ktoś mówi musical Józefowicza, najczęściej ma na myśli „Metro”, przełomowe widowisko stworzone na początku lat 90. Ten tytuł nie wyczerpuje jednak dorobku reżysera i choreografa. Poniżej wyjaśniam, skąd wzięła się popularność „Metra”, czym wyróżniają się „Piotruś Pan”, „Romeo i Julia”, „Polita” oraz „Mistrz i Małgorzata”, a także jak odróżnić te realizacje od opery i baletu.
Najważniejsze informacje o musicalach Józefowicza
- „Metro” to najczęstsza odpowiedź na hasło dotyczące musicalu Józefowicza.
- Janusz Józefowicz odpowiadał przede wszystkim za reżyserię, choreografię i inscenizację.
- Najważniejszym partnerem artystycznym był kompozytor Janusz Stokłosa.
- „Metro” miało premierę w 1991 roku, a rok później trafiło na Broadway.
- Do bardziej widowiskowych projektów należą „Romeo i Julia 3D” oraz „Polita”.
Najczęściej chodzi o „Metro”
Najkrótsza i najtrafniejsza odpowiedź brzmi: „Metro”. Jeśli pytanie pojawia się w krzyżówce, quizie albo krótkim wyszukiwaniu, zwykle chodzi właśnie o ten polski musical, a odpowiedź ma pięć liter.
„Metro” opowiada o młodych artystach próbujących przebić się do świata sceny. W tle pojawiają się marzenia, rozczarowania, rywalizacja, pieniądze i miłość. Za muzykę odpowiadał Janusz Stokłosa, libretto i teksty piosenek napisały Agata i Maryna Miklaszewskie, natomiast Józefowicz przygotował scenariusz, reżyserię oraz choreografię.
Prapremiera odbyła się 30 stycznia 1991 roku w Teatrze Dramatycznym w Warszawie. Jak podaje oficjalna strona musicalu „Metro”, produkcja została pokazana także na Broadwayu w 1992 roku, gdzie zagrano ponad 1200 przedstawień. Muzyka otrzymała nominację do Tony Award w kategorii najlepszej partytury teatralnej.
To właśnie skala sukcesu sprawiła, że „Metro” zaczęto traktować nie tylko jako spektakl, lecz także jako ważne zjawisko polskiej kultury popularnej. Dla mnie jego siła tkwi przede wszystkim w energii zespołu. Nie jest to opowieść o jednej wielkiej gwieździe, tylko o grupie młodych ludzi, którzy próbują stworzyć coś własnymi rękami.
Józefowicz nie był wyłącznie autorem jednego tytułu
Popularne określenie bywa mylące, ponieważ Janusz Józefowicz nie zawsze był kompozytorem danego musicalu. Jego najważniejszą specjalnością pozostawały ruch sceniczny, reżyseria i widowiskowa inscenizacja. Muzykę do wielu projektów tworzył Janusz Stokłosa, a libretta i teksty piosenek powstawały we współpracy z innymi autorami.
| Musical | Najważniejszy wkład Józefowicza | Co go wyróżnia |
|---|---|---|
| „Metro” | Scenariusz, reżyseria i choreografia | Historia młodych artystów i przełom polskiego musicalu |
| „Piotruś Pan” | Reżyseria i choreografia | Familijna forma, muzyka Stokłosy i teksty Jeremiego Przybory |
| „Romeo i Julia” | Reżyseria i choreografia | Nowoczesna adaptacja Szekspira z elementami 3D |
| „Polita” | Idea, reżyseria i inscenizacja | Biografia Poli Negri połączona z technologią 3D live |
| „Mistrz i Małgorzata” | Opracowanie libretta, inscenizacja, reżyseria i choreografia | Literacki, mroczny spektakl oparty na powieści Bułhakowa |
Takie rozróżnienie ma znaczenie, gdy chcemy rzetelnie opisać autorstwo. Najlepiej mówić, że Józefowicz współtworzył lub reżyserował dane widowisko, zamiast przypisywać mu całą muzykę i tekst.
Najważniejsze przykłady poza „Metrem”
„Piotruś Pan” dla całej rodziny
„Piotruś Pan” powstał dla Teatru Muzycznego Roma i miał prapremierę 27 lutego 2000 roku. Muzykę napisał Janusz Stokłosa, teksty Jeremiego Przybory, a Józefowicz odpowiadał za reżyserię i choreografię. Teatr Muzyczny Roma określał spektakl jako pierwsze duże rodzime widowisko familijne przygotowane specjalnie dla tej sceny.
To dobry wybór dla widza, który chce zobaczyć musical efektowny, ale jednocześnie oparty na czytelnej baśniowej historii. Największą zaletą tej realizacji jest połączenie przygody z tematami dojrzewania, odpowiedzialności i niechęci do dorosłości.
„Romeo i Julia” w nowoczesnej oprawie
W tym przypadku klasyczny dramat Szekspira został przełożony na język współczesnego musicalu. Oryginalną muzykę skomponował Stokłosa, tekst przygotowała Agata Miklaszewska, a Józefowicz wyreżyserował i choreografował spektakl.
Ważną częścią przedstawienia była technologia 3D, duża scenografia i deszcz wykorzystywany jako element dramaturgii. Nie chodziło więc wyłącznie o wierne odtworzenie historii kochanków z Werony. Twórcy pokazali także konflikt młodego pokolenia ze światem dorosłych, presję komercji i trudność w budowaniu porozumienia.
„Polita” i widowisko biograficzne
„Polita” opowiada o Poli Negri, jednej z największych gwiazd kina niemego. Spektakl połączył żywych wykonawców z projekcjami 3D, dzięki czemu scena mogła zmieniać się w filmowy plan, egzotyczny krajobraz albo przestrzeń wielkiego widowiska.
To propozycja dla osób, które cenią przede wszystkim rozmach wizualny i techniczne eksperymenty. Trzeba jednak pamiętać, że technologia nie zastępuje dramaturgii. W takich produkcjach efekt sceniczny działa najlepiej wtedy, gdy wspiera emocje bohaterów, a nie staje się atrakcją samą dla siebie.
Przeczytaj również: Jak czytać obrazy? Poradnik dla kolekcjonerów i miłośników
„Mistrz i Małgorzata” dla widza dorosłego
Adaptacja powieści Michaiła Bułhakowa ma znacznie cięższy ton. Józefowicz przygotował opracowanie libretta, inscenizację, reżyserię i choreografię, muzykę napisał Stokłosa, a teksty piosenek Andrzej Poniedzielski.
Spektakl korzysta z ruchu widowni, efektów iluzjonistycznych i rozbudowanej scenografii. W aktualnym repertuarze Studio Buffo tytuł ten jest kierowany do publiczności, która szuka nie tylko piosenek i tańca, ale również literackiej opowieści z politycznym i filozoficznym podtekstem.
Jak wybrać właściwy spektakl
Jeżeli dopiero poznaję twórczość Józefowicza, zacząłbym od „Metra”. Ten tytuł najlepiej pokazuje jego podstawowy język sceniczny: szybki montaż, mocny zespół, taniec i emocje wynikające z pracy grupy.
- Na pierwszy kontakt wybierz „Metro”, bo pokazuje źródło całego stylu.
- Dla rodziny lepszy będzie „Piotruś Pan”.
- Dla miłośników klasyki sprawdzi się „Romeo i Julia”.
- Dla osób zainteresowanych kinem ciekawą opcją jest „Polita”.
- Dla dorosłego widza literackiego odpowiedni będzie „Mistrz i Małgorzata”.
Nie kierowałbym się wyłącznie nazwiskiem reżysera. Każdy z tych spektakli ma inny ciężar, tempo i grupę docelową. Znaczenie mają także aktualna obsada, miejsce wystawienia oraz techniczna forma konkretnego wznowienia.
Opera, musical i balet to nie to samo
Józefowicz poruszał się również między musicalem, operą i baletem, ale te gatunki mają inne proporcje śpiewu, ruchu, słowa i orkiestry. Musical zwykle łączy dialog, piosenkę, taniec oraz scenografię podporządkowaną dramaturgii. Opera opiera się przede wszystkim na śpiewie klasycznym, a balet opowiada ruchem i muzyką, często bez dialogów.
W realizacjach operowych Józefowicz występował przede wszystkim jako reżyser i choreograf. Pracował między innymi przy inscenizacjach takich dzieł jak „Halka” czy „Otello”. Dlatego odpowiedź „Metro” pozostaje właściwa, gdy pytanie dotyczy musicalu, natomiast przy pytaniu o operę lub balet trzeba sprawdzić, czy chodzi o konkretną realizację scenograficzną albo choreograficzną.
Ta granica jest zresztą częścią jego stylu. Józefowicz chętnie przenosi do teatru muzycznego rozwiązania znane z koncertu, filmu, rewi i tańca. Dzięki temu jego spektakle są łatwe do rozpoznania, nawet gdy różnią się tematyką.
Dlaczego „Metro” wciąż pozostaje najlepszą odpowiedzią
W jednym haśle trudno zmieścić cały dorobek Józefowicza, ale „Metro” jest jego najbardziej oczywistym znakiem rozpoznawczym. To spektakl, który połączył autorską choreografię, muzykę Stokłosy i historię młodych ludzi walczących o własne miejsce na scenie.
Jeżeli interesuje Cię sztuka teatralna, archiwalne programy, plakaty lub nagrania związane z polskim musicalem, właśnie od „Metra” warto zacząć budowanie kolekcji. Najcenniejsze są przedmioty dokumentujące konkretną premierę, obsadę albo ważny etap historii teatru, ponieważ za efektowną grafiką kryje się wtedy realna opowieść o polskiej kulturze.
